Το παραπάνω γρήγορο σχέδιο έγινε για να προετοιμάσει μελλοντικό πίνακα για τα Martin Baltimores της 13ης Μοίρας Βομβαρδισμού της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας.
Η Ε.Β.Α. , στο Β.ΠΠ, μετά την πτώση της Ελλάδας, διέφυγε στη Βόρειο Αφρική, όπου υπό τη διοίκηση της RAF, συνέχισε τις επιχειρήσεις της εναντίον των δυνάμεων του Άξονα. Από όλα τα αεροσκάφη της Ε.Β.Α., σίγουρα διασώθηκαν κάποια Avro Anson της 13ης Μοίρας Ναυτικής Συνεργασίας (5 κατά τη βιβλιογραφία), τα οποία αποτέλεσαν τον πυρήνα για την αναγέννησή της στο αεροδρόμιο Dekheila της Αιγύπτου, τον Ιούνιο του 1941.

Baltimore της Ελληνικής 13ης με ID Letter το “F”. Στο ρύγχος διακρίνονται ήδη 23 αποστολές.

Η 13η, απορροφώντας το προσωπικό της 32ης Μοίρας Βομβαρδισμού, μετονομάστηκε σε Μοίρα Ελαφρού Βομβαρδισμού και εξοπλίστηκε με τα ήδη γνωστά στους αεροπόρους Blenheim Mk.IV, ενώ αργότερα δέχτηκε και τα Blenheim MK.V Bisley, αποκτώντας παράλληλα εκπαίδευση για νυκτερινές αποστολές. Προς το 1943 αντικατέστησε όλα τα Blenheim με τα πολύ ανώτερα Martin Baltimore (Αμερικανικής κατασκευής που είχαν παραδοθεί στην RAF μέσω του νόμου «Εκμισθώσεως και Δανεισμού») . Με αυτά έδρασε τόσο από τη Β.Αφρική, όσο και από την Ιταλία (Biferno) κατά την προέλαση των Συμμάχων, σε θαλάσσιες περιπολίες εναντίον πλοίων και υποβρυχίων, ή πλήττοντας στόχους στις κατεχόμενες από τους Γερμανούς περιοχές, σε Ελλάδα, Ιταλία και Γιουγκοσλαβία, πετυχαίνοντας και διακρίσεις για την επίδοσή της.

Συνολικά υπολογίζεται ότι από τη Μοίρα πέρασαν (όχι όλα ταυτόχρονα) περίπου 80 Baltimores των τύπων Mark III, IIIA, IV και V. Πολλά γύρισαν στην Ελλάδα με πολυάριθμες πολεμικές αποστολές στο ενεργητικό τους. Τις αποστολές, που καμιά φορά ήταν και πάνω από 70, υποσημείωναν στο ρύγχος τους, ενώ πολύ συχνά είχαν και ιδιαίτερη διακόσμηση που περιελάμβανε και την Ελληνική Σημαία ή και το σύμβολο της Μοίρας (Βόμβα με φτερά). Μετά τον πόλεμο αντικαταστάθηκαν με λιγοστά απαρχαιωμένα Wellingtons.

Baltimore της 13ης Ελληνικής Μοίρας. Στο ρύγχος, πέρα από το ID Letter (R) διακρίνεται και διακόσμηση με την Ελληνική Σημαία.

Πέραν της Ελληνικής διακόσμησης του ρύγχους, τα αεροσκάφη της 13ης (όπως και όλων των μοιρών της Ε.Β.Α.) «φορούσαν» βρετανικά εθνόσημα καθώς ανήκαν στη RAF και λειτουργούσαν υπό τη διοίκησή της. Υπάρχουν όμως μαρτυρίες βετεράνων κυρίως για την 335 Μοίρα, ότι για κάποιες φωτογραφήσεις, ίσως και για κάποια μικρή χρονική περίοδο ή συγκεκριμένες αποστολές, φόρεσε ελληνικά εθνόσημα στην άτρακτο και στο κάθετο σταθερό μερικών Hurricanes. Οι μαρτυρίες αυτές δεν είναι 100% επιβεβαιωμένες καθώς δεν έχει εντοπιστεί κάποια επίσημη καταγεγραμμένη οδηγία ενώ οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες που φαινομενικά το τεκμηριώνουν, υπό συγκεκριμένα φίλμ και φίλτρα, μπορεί να παρουσιάσουν τα χρώματα των αγγλικών εθνοσήμων ίδια (εννοώντας το κόκκινο και το μπλε), παραπλανώντας τον ερευνητή.

Φωτογραφία του Brian Sutherns. Αριστερά πιθανώς να βρίσκεται ο Ernie.

Ωστόσο, μια μέρα μου γνωστοποιήθηκε μιαν άλλη αναπάντεχη μαρτυρία που ξαναζωντάνεψε το θέμα, αυτή τη φορά για τα αεροσκάφη της 13ης. Παρατηρώντας τον υπέροχο πίνακα του Charles J.Thompson για ένα Martin Baltimore της 13ης Ελληνικής Μοίρας, είδα ότι είχε στο κάθετο σταθερό τα χρώματα του ελληνικού εθνοσήμου. Αμέσως τον ρώτησα γιατί το ζωγράφισε έτσι και εκείνος μου είπε ότι ήταν ειδική παραγγελία από τον προϊστάμενό του Ernie Sutherns*, ο οποίος πέταξε αποσπασμένος στην 13η Μοίρα ως Ασυρματιστής/Πολυβολητής.

Παραθέτω την απάντηση του Charles στο ερώτημά μου για ποιόν έφτιαξε τον πίνακα:

“[…]for Ernie Sutherns – my chief clay modeller in the Styling Studio at Ford Mo. Co. when he retired in 1970. It depicted the Martin Baltimore Mk V in which he flew when he was as a WOP/AG in the RAF in North Africa and was seconded to No.13 Royal Hellenic squadron of the Greek Air Force and flew with throughout the desert campaign and then up into Italy.”

(μτφ.:«[…]για τον Ernie Sutherns – τον επικεφαλής μοντελιστή πηλού στο Styling Studio της Ford Mo. Co. όταν συνταξιοδοτήθηκε το 1970. Απεικόνιζε το Martin Baltimore Mk V με το οποίο πέταξε όταν ήταν Ασυρματιστής/Πολυβολητής στη RAF στη Βόρεια Αφρική και αποσπάστηκε στην 13η Ελληνική Μοίρα της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας και πέταξε μαζί της σε όλη την εκστρατεία στην έρημο και στη συνέχεια στην Ιταλία.»)

Πάλι από Charles η απάντηση στο γιατί έβαλε το Ελληνικό εθνόσημο:

“Hi Moris, Ernie Sutherns (sadly no longer with us) used to talk a lot about his time with the Greeks (it was because they were short of wireless operators that he was seconded to them by the RAF. He told me how – against regulations – they painted the Greek colours of pale blue / white / pale blue over the vertical red / white / blue RAF fin flashes on all their Martin Baltimore aircraft (see my painting) but they never altered any of the other markings, I guess that would have been a step too far as they say. Ernie also mentioned that the Greeks fitted two additional machine guns into the lower rear fuselage behind the bomb doors of their Baltimores, they were aimed to fire down and towards into the rear and were fired by the pilot when he pulled up and away from the target after the bombs had been released. The best story that Ernie told was when the Squadron was based in Italy and the news came through that the Germans had vacated Athens, without any official authorization they all jumped into their Baltimores and, taking Ernie with them they flew off to Athens where they partied as only the Greeks do for a day or two before returning to the War in Italy. In fact I remember seeing a photo in a book on the Mediterranean War that showed Ernie’s Baltimore on display in the centre of Athens where it had been towed for display on this occasion.”

(μτφ.:«Γεια σου Μώρης, ο Έρνι Σάδερνς (που δυστυχώς δεν είναι πλέον μαζί μας) μιλούσε πολύ για την περίοδο που πέρασε με τους Έλληνες (επειδή είχαν έλλειψη ασυρματιστών, ο Ερνι είχε αποσπαστεί σε αυτούς από τη RAF). Μου είπε πώς – παρά τους κανονισμούς – έβαψαν τα ελληνικά χρώματα, ανοιχτό μπλε/λευκό/ανοιχτό μπλε, πάνω από τα κάθετα κόκκινα/λευκά/μπλε σήματα της RAF σε όλα τα αεροσκάφη Martin Baltimore (βλ. τον πίνακά μου), αλλά δεν άλλαξαν ποτέ τα άλλα σήματα, υποθέτω ότι αυτό θα ήταν παρατραβηγμένο (εννοεί για τη RAF), όπως λένε. Ο Έρνι ανέφερε επίσης ότι οι Έλληνες τοποθέτησαν δύο επιπλέον πολυβόλα από κάτω, στο πίσω μέρος της ατράκτου, πίσω από τις θύρες των βομβών των Baltimores τους. Τα πολυβόλα αυτά ήταν στραμμένα προς τα κάτω και προς τα πίσω και πυροβολούσαν όταν ο πιλότος ανέβαινε και απομακρυνόταν από τον στόχο μετά την ρίψη των βομβών. Η καλύτερη ιστορία που διηγήθηκε ο Ernie ήταν όταν η μοίρα είχε τη βάση της στην Ιταλία και έφτασε η είδηση ότι οι Γερμανοί είχαν εγκαταλείψει την Αθήνα. Χωρίς καμία επίσημη άδεια, όλοι μπήκαν στα Baltimore τους και, παίρνοντας μαζί τους τον Ernie, πέταξαν για την Αθήνα, όπου διασκέδασαν όπως μόνο οι Έλληνες ξέρουν να διασκεδάζουν για μια-δυο μέρες, πριν επιστρέψουν στον πόλεμο στην Ιταλία. Στην πραγματικότητα, θυμάμαι ότι είδα μια φωτογραφία σε ένα βιβλίο για τον πόλεμο στη Μεσόγειο που έδειχνε το Baltimore του Ernie να εκτίθεται στο κέντρο της Αθήνας, όπου είχε ρυμουλκηθεί για να εκτεθεί για την περίσταση.»)

* Ο Charles στο μήνυμα του έγραψε το επώνυμο του Ernie ως Southerns. Κατά πάσα πιθανότητα είναι Ernest Sutherns (Flight Sergeant, Service No: 1384838) σύμφωνα με λίστα αποσπασμένων της RAF στη 13η που συνέθεσε ο Μιχαήλ Σολανάκης. Σχετικά με το θέμα των δίδυμων πυροβόλων που αναφέρει ο Ernie, αυτά υπήρχαν σε κάποιες εκδόσεις του Baltimore οπότε δε γνωρίζουμε αν οι περιπτώσεις που αναφέρει ήταν τροποποίηση επί του πεδίου. Υπάρχει περίπτωση οι Έλληνες να τα προσέθεσαν και στις εκδόσεις που δεν τα είχαν. Σίγουρα όμως εντυπωσιάστηκε από τη χρήση τους στις χαμηλές επιδρομές.

Πίνακας του Charles J.Thompson που απεικονίζει Baltimore της 13ης Μοίρας. Παρατηρήστε το ελληνικό εθνόσημο στο κάθετο σταθερό.

ΠΗΓΕΣ:
Σολανάκης Μιχαήλ, Tα Martin A-30 Baltimore Mk.III/IV/V στην Ελληνική Αεροπορία, Finatec, Αθήνα, 1999.
Σολανάκης Μιχαήλ, 13th Hellenic Squadron History, Άρθρο σε ηλεκτρονική μορφή, 2002.
Οικονόμου Βασίλειος, Οι Μοίρες της Ερήμου, Πανελλήνιος Σύνδεσμος Βετεράνων Αεροπορίας, Αθήνα, 2004.
Προσωπική επικοινωνία με τον Αεροπορικό Ζωγράφο Charles J.Thompson (2018)